Ала қалжың, ақтай күлкі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай әзіл мен күлкінің екі түрлі сипатын аңғартады: біреуі алдамшы, көлденең қалжыңға құрылса, біреуі шынайы, ақ жүректен шыққан күлкі. Тура мағынасында «ала» сөзі ала-құла, құбылмалы, сенімсіз реңкті білдірсе, «ақ» сөзі тазалықты, адалдықты меңзейді. Астарлы мағынасы — әр қалжыңның артында ниет жатады, ал күлкінің өзі де адам мінезін танытады. Жөнсіз, ащы қалжың кейде көңілге тиеді, ал адал күлкі адамды жақындатады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ала» — екіұдай, шала шындықты, астарында іліп-салар ойы бар сөзді бейнелейді. «Ақ» — пәктік, шындық, кең пейіл белгісі. Сондықтан мақал күлкіні тек көңіл көтеру емес, ниет пен мәдениет өлшемі ретінде көрсетеді. Қазақ ұғымында қалжың орнымен айтылса жарасымды, орынсыз айтылса жарақат.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желідегі, ортадағы әзілің де салмақты болу керегін еске салады. Мысалы, достар арасында біреудің кемшілігін келемеждеп күлдіру — «ала қалжың»; ал бәрінің көңілін көтеріп, ешкімге батпайтын жеңіл әзіл — «ақтай күлкі».