Ақымақ бас - аяқтың соры.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылсыз, ойланбайтын адамның басы дұрыс шешім қабылдамайды, сондықтан оның ісінің зардабын аяқ, яғни жолдас болған адам, үй ішіндегілер немесе өзі көреді. Астарлы мағынасы: ақылсыздықтың кесірі тек бір адамның өзіне ғана емес, айналасындағы адамдарға да тиеді. Ойсыз қадам, жеңілтек шешім, орынсыз әрекет ақырында машақат пен өкінішке әкеледі. Сондықтан адам кез келген істі ақылмен, сабырмен, байыппен істеуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бас» — адам ойы, сана-сезімі, ақыл-парасаты. Ал «аяқ» — әрекет, жүріс-тұрыс, күнделікті тіршілік жолы. «Аяқтың соры» деген тіркес қиындықтың, бейнеттің символы ретінде қолданылған. Яғни бас дұрыс болмаса, аяққа да тыныштық жоқ: адам дұрыс бағыт таппай, шаршап-шалдығып, босқа әуре болады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе жауапсыз шешімдерге қатысты айтылады. Мысалы, бір адам интернеттегі жалған ақпаратқа сеніп, несие алып, ойланбай қымбат зат сатып алса, кейін қарызға батып, өзі де, отбасы да қиналады. Сондайда «Ақымақ бас - аяқтың соры» деп, ойсыздықтың салдарын ескертеді.