Ақылы жоқ жаманға,
Ауыл малы бұралқы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылы жоқ, жөнді ойлай алмайтын адамға жұрттың ортақ дүниесі де пайда әкелмейтінін білдіреді. Тура мағынасында — ауылда еркін жүрген мал жатқа, иесізге ұқсап, бұралқы болып кетеді. Астарлы мағынасы — ақылсыз, тәрбиесіз, жауапкершілігі жоқ адамға берілген мүмкіндік те, байлық та, орта да опа бермейді; ол бәрін рәсуа етуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Ауыл малы» — елдің ырысы, ортақ мал-мүлік, тіршілік көзі. «Бұралқы» сөзі — иесіз, бағыты жоқ, кез келген жаққа кетіп қалатын нәрсе дегенді аңғартады. Мұндағы образ ақылдың жоқтығы адамды да, қолындағы дүниені де бағытсыз қалдыратынын бейнелейді. Яғни малдың бұралқы болуы — тәртіпсіздік пен бақылаудың жоқтығының белгісі, ал адам мінезі соған теңестіріледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жауапкершілігі жоқ адамға сеніп іс тапсырмаудың қажет екенін ескертеді. Мысалы, отбасындағы қаржыны ұқсамайтын адамға түгел берсең, ол ақша шашылып, жоспар бұзылады. Сол сияқты ақыл мен тәртіп болмаса, мол мүмкіндік те береке әкелмейді.
Aýyl maly buralqy.