Ақылсызды жіберсең, ойын бұзар,
Арамзаны жіберсең, жиын бұзар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылы жоқ адамға немесе арам пиғылды кісіге ерік берудің соңы жақсылыққа апармайтынын ескертеді. Тура мағынада, ондай адамды бір іске араластырсаң, ол істің берекесін кетіреді, тәртіпті бұзады. Астарлы мағынасы — адам таңдауда, орта таңдауда, жауапкершілік беруде өте сақ болуы керек. Ақылсыз адам ойланбай әрекет етіп, өзгенің көңілін бұзады; арамза адам әдейі іріткі салып, бірлікті ыдыратады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ойын" — тек күлкілі ермек емес, жалпы басталған істің, тәртіпті ортаның белгісі. Ал "жиын" — көптің басы қосылған берекелі орта. "Бұзу" сөзі істің шырқын кетіруді, татулықты шайқауды білдіреді. Ақылсыздық — ойсыздық пен жеңілтектікке, арамзалық — іштарлық пен қулыққа теңеліп тұр. Екеуі де ұжымға зиян келтіретін мінез ретінде көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өте орынды. Мысалы, мектепте топтық жоба жасағанда жауапсыз оқушыға маңызды тапсырма берсең, бүкіл топтың жұмысы шашырап кетеді. Сол сияқты, отбасылық не қызметтік жиында біреу әдейі өсек айтып, араздық тудырса, ортадағы татулық бұзылады. Сондықтан адамға сенім берерде оның ақылы мен ниетін де ескеру керек.
Aramzany jiberseń, jıyn buzar.