Ақылдыны алысым деме,
Ақылсызды жақыным деме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бағасы туыстыққа не таныстыққа емес, ақыл-ойы мен мінезіне байланысты екенін айтады. Ақылды адам алыс болса да, оның сөзі мен ісі пайда әкеледі, сондықтан оны жатсынбау керек. Ал ақылсыз адам жақын, тіпті өзіңнің ішкі адамың болса да, оның орынсыз қылығы зиян тигізуі мүмкін. Астарлы мағынасы — адамды қанмен емес, парасатымен, ісімен бағала.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алыс» пен «жақын» сөздері тек қана қашықтықты білдірмейді. Олар рухани жақындық пен алшақтықты да меңзейді. Ақылды — сенім артуға болатын, ойлы, байсалды адам; ақылсыз — сабырсыз, салдарын ойламайтын кісі. Халық бұл жерде адамның қадірін сыртқы байланыспен емес, ішкі сапасымен өлшейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал дос таңдау, әріптеспен жұмыс істеу, кеңес сұрау сияқты жағдайларда жиі қолданылады. Мысалы, адам алыс қалада тұратын тәжірибелі маманнан ақыл сұрап, соның кеңесімен дұрыс шешім қабылдай алады. Ал қасыңдағы біреу ойланбай әрекет етсе, оның сөзіне еріп кету дұрыс емес.
Aqylsyzdy jaqynym deme.