Ақылдыға - ишарат, ақымаққа - таяқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ақылды адамға сөздің көп керегі жоқ: ол бір ишараттан, бір емеуріннен-ақ ой түйіп, дұрыс қорытынды жасайды. Ал ақымақ адамға қанша түсіндірсең де, кейде ұға бермейді, сондықтан оған қаттырақ ескерту, тіпті жазалау керек болады деген астар жатыр. Мақал адам мінезіндегі екі түрлі қабілетті салыстырып, зеректік пен түсінікке мән береді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ишарат — қолмен, көзбен немесе қысқа сөзбен білдірілген белгі. Ол ақылды адамның сезімталдығын, пайымын көрсетеді. Таяқ — тура мағынасында ұру құралы емес, астарлы түрде қатаң жаза, ауыр ескерту, тәртіпке шақыру деген ұғым. Халық ақылдылықты жұмсақ ишаратпен, ал жөнсіздікті қатал шарамен байланыстырып бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: кей адамға ишара, кеңес, қысқа нұсқау жеткілікті, ал кей адамға бірнеше рет қайталап түсіндіруге тура келеді. Мысалы, тәжірибелі мұғалім сабақты бірден ұққан оқушыға қосымша белгі не қысқа кеңес берсе, түсінбеген оқушыға тапсырманы қайта-қайта түсіндіріп, тәртіп талабын күшейтеді. Мақал адамдарды тез ойлап, сөздің мәнін түсінуге тәрбиелейді.