Ақылды адам батпан-ақ,
Ақылсыз адам сасқалақ.
Aqylsyz adam sasqalaq.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақыл мен парасаттың адам өміріндегі орнын көрсетеді. Ақылды адам ауыр істі де байыппен, сабырмен, дұрыс ойлап шешеді, сондықтан оның қадамы нық болады. Ал ақылсыз адам кез келген қиындықта асығып, абыржып, не істерін білмей сасқалақтайды. Мұнда тура мағынада салмақ пен жеңілдік айтылғандай көрінгенімен, астарлы мағынасы — ақылдың адамды берік, орнықты ететіні, ал ақылсыздықтың адамды дәрменсіз қылатыны.
Образдар мен теңеулер
«Батпан-ақ» сөзі ақылды адамның салмақты, байыпты, сөзі мен ісі орнықты екенін бейнелейді. Батпан — ауыр жүк, сондықтан бұл жерде ақылды кісінің ойы да, жауапкершілігі де салмақты деген ұғым бар. «Сасқалақ» сөзі ақылсыз адамның берекесіз, шала әрекетін көрсетеді. Яғни, адамды биіктететін де, төмендететін де — оның ақылы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, отбасылық шешімдерде өте орынды қолданылады. Мысалы, біреу мәселені зерттемей тұрып, бірден ашуға беріліп шешім қабылдаса, кейін қателікке ұрынады. Ал сабырмен ойланып, жағдайды таразылаған адам дұрыс жол табады. Сондықтан мақал жастарды асықпай ойлануға, ақылға жүгінуге үндейді.