Ақыл қонбаған жігітке,
Бақыт та қонбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылы толыспаған, ойланбайтын, жауапсыз жігіттің баққа да, ырысқа да оңай жете алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында «ақыл қонбау» — ой-пікірдің, парасаттың жетілмеуі; «бақыт қонбау» — өмірде жолының болмауы. Астарлы мағынасында адамға тек күш-қайрат жеткіліксіз, оған бірге ақыл, сабыр, дұрыс таңдау, мінез де керек. Ақылсыз адам өз ісінің соңын болжамай, қателікке жиі ұрынады, ал қателік бақытқа апаратын жолды бөгейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қону» сөзі құс не құт сияқты бір нәрсенің келіп орнығуын меңзейді. Халық ақылды да, бақытты да адам басына қонақтайтын ырысқа теңеген. Яғни ақыл — адамның ішкі шамшырағы, ал бақыт — сол шамшырақ жол ашқанда ғана келетін несібе. Жігіт бейнесі арқылы жас адамның өмірдегі бағыты, тәрбиесі мен жауапкершілігі көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуға салғырт қарап, уақытыңды бос өткізген адамға да қатысты айтылады. Мысалы, бір жас маман кеңес тыңдамай, құжатты тексермей қате жіберсе, кейін жұмыста беделі түседі. Демек, табыс пен бақытқа жету үшін ақылмен іс қылу керек.
Baqyt ta qonbaıdy.