Ақыл байлық - азбас байлық,
Темір байлық - тозбас байлық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ақыл — адамнан кетпейтін, өмір бойы пайдасын тигізетін ең қымбат байлық. Ол адамды дұрыс жолға салып, қиын кезде шешім табуға көмектеседі, сондықтан ешқашан тозбайды. Ал темір — көзге көрінетін, қолға ұстайтын материалдық байлықтың белгісі. Оның өзі де уақыт өте тозып, ескіреді, бірақ еңбек пен тіршілікке қажет нәрсе ретінде құнын жоғалтпайды. Мақалдың астарында шын байлық тек мал-мүлік емес, ең алдымен ақыл мен пайдалы нәрсе екені айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «байлық» сөзі екі түрлі мағынада қолданылған. Бірі — ақыл, білім, парасат сияқты рухани қазына; екіншісі — темір арқылы берілген заттық, өндірістік құндылық. «Азбас» сөзі ақылдың азбайтынын, яғни адамды өмір бойы сақтайтынын білдіреді. «Тозбас» сөзі темірдің де берік, ұзаққа жарайтын қасиетін меңзейді. Осы салыстыру арқылы халық ақылдың қадірін материалдық дүниеден жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: біреудің ақшасы көп болуы мүмкін, бірақ ақылы мен білімі болмаса, ол байлықты ұстап тұру қиын. Мысалы, кәсіп ашқан адам қаржыға ғана сүйенбей, нарықты түсініп, дұрыс жоспар құра білсе, ісі алға басады.
Temir baılyq - tozbas baılyq.