Ақсұңқардың баласы сарқыт қоймай, жем жемес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсұңқардың балапаны табиғатынан әлсіз, жалқау болып өспейді, ол өзіне қалдырылған сарқытқа қарап отыра бермей, жемді өзі іздеп жейді. Астарлы мағынасы: текті, намысты, еңбекқор әкенің баласы да еріншек болмайды, өз несібесін өзі табуға, әрекет етуге үйренеді. Яғни адамды өсіретін тек тұқым емес, тәрбие мен мінез.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ақсұңқар — биік рухты, текті, еркін құсты білдіретін образ. Ол батылдықты, сергектікті, қырағылықты аңғартады. Баласы — ұрпақ, жас буын. Сарқыт қоймай дегені — қалғанға телмірмей, дайынға сүйенбей, өз әрекетін жасау. Жем жемес — талабы бар, намысты адам өзіне тиесілі ризықты өзі табады деген ойды күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жас адамның жауапкершілігін, еңбекке бейімділігін айту үшін қолданылады. Мысалы, ата-анасы беделді, іскер адам болса да, баласы дайын атаққа сенбей, оқуын жақсы оқып, өз кәсібін игеруі керек. Егер бір жас маман «әкемнің танысы бар, соның арқасында жүре беремін» демей, өз білімін арттырып, жұмысында нәтиже көрсетсе, осы мақалдың мәні сол болады.