Ақсұңқардың баласы алдына қоймай ас жемес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы тәрбиелі, текті, намысты адамның бала кезінен-ақ өз ұстанымы болатынын білдіреді. Тура мағынасында ақ сұңқардың балапаны алдына біреу қойып бермейінше, асқа ұмтылмайды деген бейне берілген. Астарлы мағынасы — асыл тұқымнан шыққан, көргені мен тәрбиесі жоғары адам өз бетімен көлденең пайдаға, даяр нәрсеге жүгірмейді; еңбексіз, ұялып-арланып алған дүниені жөн көрмейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақсұңқар» — биіктік, тектілік, тазалық пен қайсарлықтың символы. «Бала» сөзі адамның жас кезден қалыптасатын мінезін мегзейді. «Алдына қоймай ас жемес» деген тіркес тек тамаққа емес, жалпы өмірдегі тәуелділікке, енжарлыққа қатысты айтылған: өз орнын білетін, намысы бар жан біреудің қолына қарап қалмайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды еңбекке, өз күшімен әрекет етуге үндегенде қолданылады. Мысалы, ата-ана баласына: «Ер жеттің, енді өз наныңды өзің тап, ақсұңқардың баласы алдына қоймай ас жемес» деп, жалқаулықтан арылуға шақыра алады. Мұнда тәрбиенің мәні — тәуелсіздік, ар-ождан және жауапкершілік.