Айырдан туған жампоз бар,
Нар емес десе нанғысыз.
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — айыр түйеден де, нардан да бөлек, ерекше жампоз шығуы мүмкін; қарапайым ортадан да ханның өзін мойындататын жігіт туады. Астарлы мағынасы — адамның тегі емес, қасиеті, қабілеті, мінезі мен еңбегі бағалы. Қарапайым отбасынан шықса да, ақылы мен қайраты мықты адам елге танылып, үлкен беделге ие бола алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айыр», «нар» — күш пен төзімнің, ал «жампоз» — жүйрік, озық, таңдаулы тұлғаның бейнесі. «Қарадан туған жігіт» — қарапайым халық арасынан шыққан адамды білдіреді. «Ханға күнін салғысыз» дегені — ондай жігіттің сөзі өтімді, ісі мығым, тіпті ханның өзіне ықпал ете алатын дәрежеге жететінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: адамды тегіне қарап емес, ісіне қарап бағалау керек екенін ескертеді. Мысалы, ауылдан шыққан жас маман еңбегімен, біліммен, табандылықпен үлкен компанияның басшысы болып, көпке үлгі болуы мүмкін. Мұнда басты нәрсе — мүмкіндік емес, сол мүмкіндікті дұрыс пайдалану.
Nar emes dese nanǵysyz.
Qaradan týǵan jigit bar,
Hanǵa kúnin salǵysyz.