Айтпаса, жүректен кетеді,
Тартпаса, білектен кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішіндегі ой, өкпе, реніш немесе ойға түйген сөз уақытында айтылмаса, жүректе жатып, жанға салмақ болады дегенді білдіреді. Ал күш-қуат та қолданылмаса, әлсіреп, іштегі қайрат кемиді. Яғни, адам өз сезімін де, қабілетін де орнымен шығарып, іске жаратуы керек. Іште сақталған сөз адамды мазаласа, ал әрекетсіз қалған күш адамды босқа жігерсіз етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүрек» — адамның ішкі жан дүниесі, сезімі, ойы. Ал «білек» — күш, әрекет, еңбек, қайраттың белгісі. «Жүректен кетеді» дегені — айтылмаған сөздің іште тұншығып қалуы; «білектен кетеді» дегені — қолданылмаған күштің қайтуы, әлсіреуі. Халық осылайша ой мен әрекеттің екеуі де дер кезінде көрінуі керек екенін астарлап жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әсіресе қарым-қатынас пен еңбекке қатысты жиі қолданылады. Мысалы, адам жұмыстағы ойын, ұсынысын ашық айтпаса, ол ой ескерілмей қалуы мүмкін; ал спортпен немесе еңбекпен айналыспаса, дене де, жігер де әлсірейді. Сондықтан ойды да, күшті де орнымен пайдалану керек.
Tartpasa, bilekten ketedi.