Айтқан ауыз, жылаған көз жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөз бен істің үйлеспеуін, бір нәрсені айтып тұрып, соған қарсы әрекет етуді сынайды. Тура мағынасында «айтқан ауыз» бен «жылаған көз» бір адамның сөзі мен күйін көрсеткендей көрінеді. Ал астарлы мағынасы — екіұдай мінез, жалған уәде, сырттай бір нәрсе айтып, іштей басқа ойда болу жаман қасиет екенін білдіреді. Адамның сөзі шын ниетін ашуы керек, әйтпесе сенім жоғалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауыз» — адамның сөзі, уәдеcі, айтқан пікірі. «Көз» — ішкі күй, шынайы сезім мен ниеттің белгісі. Бірі айтып, бірі жылап тұрса, адамда тұрақсыздық, жалғандық бар деген ишара жасалады. Қазақ танымында көз көбіне көңілдің айнасы саналады, сондықтан оның «жылауы» ішкі қайшылықты, ал ауыздың «айтуы» сыртқы сөзді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал уәдеге берік болу, сөз бен істі сәйкестендіру үшін жиі айтылады. Мысалы, бір адам «көмектесемін» деп айтып, кейін еш әрекет жасамаса, оған осы мақалмен ескерту жасауға болады. Бұл — бос сөзден гөрі шынайы әрекеттің бағалы екенін ұқтырады.