Адам ақылымен бай,
Жер дақылымен бай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның шын байлығы мал-мүлікпен ғана өлшенбейтінін айтады. Адамды бай ететін — ақыл, парасат, ойлы әрекет, білім мен тәжірибе. Ақылды адам жол табады, ісін ұқыппен жүргізеді, қолындағысын көбейтеді. Ал жердің байлығы оның дақылында, яғни егінінде, берекелі өнімінде. Жері құнарлы болып, дұрыс өңделсе, елге ырыс әкеледі. Сондықтан мақал адамға ақылдың, жерге еңбектің қадірін түсіндіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бай» сөзі тура мағынада дәулет, молшылықты білдірсе, астарлы мағынада рухани және шаруашылық байлықты танытады. «Адам ақылымен бай» дегені — адамның абыройы мен жетістігі ақылынан туатынын меңзейді. «Жер дақылымен бай» дегені — жердің құны оның өніммен, егінмен көрінетінін көрсетеді. Мұнда адам мен жер қатар қойылып, екеуінің де байлығы ішкі қасиеті арқылы бағаланатыны айтылған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал білім алуға, ойлы шешім қабылдауға және еңбекті дұрыс ұйымдастыруға үндейді. Мысалы, бір адам ауылда шағын жылыжай ашып, агротехниканы үйреніп, ақылмен жұмыс істесе, аз жерден көп өнім алып, табыс таба алады. Бұл — ақыл мен жер берекесінің нақты көрінісі.
Jer daqylymen baı.