Абыройы айрандай төгілді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір адамның не бір істің қадір-қасиеті, беделі, атағы қатты төмендеп, жұрт алдында мүлде масқара болғанын білдіреді. «Айрандай төгілді» дегені — қалай төгіліп, жерге сіңіп жоғалып кетсе, абырой да солай шашылып, орнына келуі қиын деген астарлы ойды береді. Яғни бұл тіркес адамға беделді сақтаудың, сөзі мен ісіне жауапты болудың маңызын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айран» — ақ, таза, қадірлі ас. Ал оның төгілуі — ысырап, зая кету, қайта жинай алмайтын жағдай. Сол сияқты абырой да оңай жоғалады, бірақ қайта қалпына келтіру өте қиын. Халық осы бейнемен беделдің нәзік екенін, бір қате қадамның өзі көп жылғы еңбекті жоққа шығаруы мүмкін екенін ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне әлеуметтік ортада, жұмыста немесе интернетте орынсыз сөз айтып, тәртіп бұзып, беделінен айырылған адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір басшы көптің көзінше дөрекілік көрсетсе, жұрт «абыройы айрандай төгілді» деп баға береді. Бұл сөз адамды абай болуға, ар-намысын сақтауға шақырады.