Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
58K
Қаралым
189
Орташа
Сұрыптау:
Көл жағалаған өлмес.
**Негізгі мағынасы** Көл жағалаған өлмес деген мақалдың тура мағынасы — суы бар, тіршілікке қолайлы көлдің маңында отырғ...
Бақпасаң, мал кетеді,
Күтпесең, қатын кетеді.
Күтпесең, қатын кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үйдегі малды да, отбасындағы әйелді де өз жағдайында күтіп-баптамасаң, қадірі кетіп, бере...
Қой мыңға жетсе,
Кереге басынан бас кетпейді.
Кереге басынан бас кетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қойдың саны қанша көбейсе де, керегенің басынан бас кетпейді, яғни үй...
Көбік қарда түлкі ойнар,
Көк шалғында жылқы ойнар.
Көк шалғында жылқы ойнар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр құбылысы мен әр тіршіліктің өзіне лайық ортасы болатынын білдіреді. Тура ма...
Пиғылы жаман бұқа,
Ұрғашы бұзаудың қасына жатады.
Ұрғашы бұзаудың қасына жатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман ниетті, бұзық мінезді адамның әлсізге, қорғансызға жақын жүретінін ескертеді. Тура...
Балықшының үйіне барсаң, қарма жерсің,
Егіншінің үйіне барсаң, жарма жерсің.
Егіншінің үйіне барсаң, жарма жерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның өз кәсібіне сай ырысы, тірлігі және дайындаған несібесі болатынын білдіреді. Б...
Түйе қараған жауға жолығар,
Сиыр қараған тойға жолығар.
Сиыр қараған тойға жолығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр түліктің өз мінезі мен табиғатына қарай тағдырын, бағытын бейнелейді. Түйе көбіне алыс...
Атан бол, бура бол, інгенімді қайыт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйеге қатысты сөз. «Атан», «бура», «інген» — түлік атаулары, ал «қайыт...
Қой көрмесек те, ешкілі байдың қызы едік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — «қой ұстамасақ та, ешкісі бар байдың қызы едік» деген сөз. Астарлы мағ...
Жайлауы жақсының әр бұта түбі бір кесек ет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы, берекелі жердің қадірін айтады. Тура мағынада: шөбі шүйгін, жайлауы құтты өңірде м...
Бұқа кімдікі болса, онікі болсын,
бұзау өзімдікі.
бұзау өзімдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бұқа кімнің малы болса, соның иелігі, ал бұзау өз қолында қалған соң, о...
Сиырдың майы жанға рахат,
Зығырдың майы тәнге рахат.
Зығырдың майы тәнге рахат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сиыр майы асқа қосылса, дәм беріп, адамға жағымды болады; ал зығыр май...
Сиырлының үйі - айран,
Сиырсыздың үйі - сырдаң.
Сиырсыздың үйі - сырдаң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сиыры бар үйде айран, сүт, құрт сияқты тағам мол болады, ал сиыры жоқ...
Қанша білгіш десе де,
Адам сүймес малсызды.
Адам сүймес малсызды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мал-мүлкі жоқ адамды жұрт қанша білгіш, ақылды десе де, онша қадірлей қ...
Үйірінен айырылған малды қасқыр жейді.
**Негізгі мағынасы** Үйірінен айырылған мал — қорғансыз, жалғыз қалған мал. Қасқыр — оған қауіп төндіретін жау. Мақалдың...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Малды теппе, ақты төкпе.
**Негізгі мағынасы** «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.