Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.5K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Қасқадан ала аяқ туады,
Қотырдан - қыршаңқы.
Қотырдан - қыршаңқы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен тұқым қуалаған қасиетке ишара етеді. Тура мағынасында «қасқа» дегені сырт...
Түйенің сүйген шөбі - жантақ.
Тиіннің сүйген асы - жаңғақ.
Тиіннің сүйген асы - жаңғақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр тіршіліктің өз несібесі, өзіне лайық азығы болатынын білдіреді. Түйе үшін жантақ — әрі...
Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды.
**Негізгі мағынасы** Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды деген мақал адам бастан кешпеген істі айтып, түсінбей тұрып, бос...
Құлынның түрі құлпырып,
Түгі сынбас жауынға.
Түгі сынбас жауынға.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас құлынның сыртқы көркі мен саулығын суреттейді. Тура мағынасында, құлынның жүні жылтыр...
Атдорба түбін иіскемей ат тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың жем салынған дорбасының түбіне дейін иіскеп, ішіндегі дәннің бәр...
Түйе үлкен болса да, өз жолына шөгеді.
**Негізгі мағынасы** Түйе ірі, күшті мал болса да, өзіне таныс жолда ғана шөгеді. Мақалдың тура мағынасы — үлкен түйе д...
Кісі алатын бура көп жасамайды.
**Негізгі мағынасы** Кісі алатын бура көп жасамайды — беделі бар, жүкке жегілетін, күші мен қайраты мол жануар ұзақ тұрм...
Сауысқан бір шоқып, қырық қаранады.
**Негізгі мағынасы** Сауысқан бір рет шоқып алған соң, қайта-қайта жан-жағына қарап, сақтанып тұрады. Мақалдың тура мағ...
Тұздық ішкен теке көзденіп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тұздық ішкен текенің көзі жасаурап, көзінен су ағады. Астарлы мағынасы:...
Толмасқа құйма, тоймасқа берме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орынсыз жұмсаудың, еңбегі мен қадірін білмейтін жанға бере салудың пайдасыз екенін...
Үйректей жүзіп, қаздай қалқиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда бір істі оп-оңай, әдемі әрі еппен атқарып жатқандай көрінетін адамды си...
Жас қаншықтың көзі сау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жас қаншықтың көзі әлі сау, яғни ол жастық күш-қуаттың, сергектіктің, ө...
Саяқтың ажалы қасқырдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз жүрген саяқ малға қасқыр жиі шабады, сондықтан оның өлімі көбін...
Нар маяның шұбаты,
Нардай ердің қуаты.
Нардай ердің қуаты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — нар маяның шұбатының қуатты, нәрлі әрі шипалы екенін айту. Астарлы мағ...
Тебегеннен тер, қашағаннан қан жаудырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тебетін ат тер шығарып, қашаған ат жарақаттанып, тіпті қан шығаратынын...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.