Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
32.5K
Қаралым
200
Орташа
Сұрыптау:
Заманды жаратылыс билейді.
**Негізгі мағынасы** «Заманды жаратылыс билейді» деген мақал адамның бәрі өз қалауымен емес, дүниенің өз заңдылығымен,...
Көлдің құты кетсе,
Көкқұтан бір жыл бұрын кетеді.
Көкқұтан бір жыл бұрын кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы тепе-теңдік бұзылса, ондағы тіршілік иелері де алдымен сезіп, ерте қимылдайты...
Бұтаны паналаған торғай аман қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұтаны паналаған торғай аман қалады деген сөздің тура мағынасы — шағын құс қауіп төнгенде бұтаға ты...
Оттың ісі - қуырмақ,
Желдің ісі - суырмақ.
Желдің ісі - суырмақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — оттың әсері нәрсені қуырып, пісіреді, ал желдің әсері құрғақ, жеңіл за...
Бұлт та бұйрықпен жауады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде бәрі де өзінен-өзі емес, белгілі бір рет, себеп және уақытпен болатынын аңғартады....
Адамды аздыратын - дерт,
Жерді аздыратын - өрт.
Жерді аздыратын - өрт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға дерт түссе, оның әлсіреп, күйі кететіні; ал жерге өрт түссе, он...
Көрмеген көлде естімеген құстың үні бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бұрын барып көрмеген көлде, бұрын естімеген құстың үні шығуы мүмк...
Күн сүйіп, жел үріп.
**Негізгі мағынасы** «Күн сүйіп, жел үріп» деген мақал табиғаттың мейірі мен қаталдығын қатар елестетеді. Тура мағынасы...
Сағадағы су ішер, аяқтағы у ішер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында өзеннің сағасында жиналған су таза, ішуге жарамды болатынын, ал аяқ асты...
Ат айында, бие жылында құлындайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бие құлын тапқанымен, ол белгілі бір уақыттың өтуінен кейін ғана жетіле...
Бұлақ көрсең, көзін аш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қолы жеткен жақсылықты байқап, оны сақтап, пайдаға жарату керегін айтады. Тура мағ...
Жер зымыранса, дүние қараң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жердің құты кетіп, тозып, берекесі бұзылса, соның әсері бүкіл тіршілікке тарайтынын білді...
Қылышын сүйретіп қыс келеді.
**Негізгі мағынасы** «Қылышын сүйретіп қыс келеді» деген мақал қыстың қатал, суық, сынаққа толы мезгіл екенін білдіреді...
Жердің бақыты тайса,
Су сайға құлайды.
Су сайға құлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жердің берекесі кетсе, одан тарайтын игілік те төмендеп, өз арнасынан ауытқитынын білдіре...
Оқпанды жерге егін салма,
Жанжалды жерге жақын қонба.
Жанжалды жерге жақын қонба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орын таңдауда, іс бастау мен тіршілік құруда сақ болуды ескертеді. Тура мағынасынд...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.