Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
41.4K
Қаралым
255
Орташа
Сұрыптау:
Жартаста шөп болмайды,
Айнатазда шаш болмайды.
Айнатазда шаш болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жартасқа шөп өспейді, ал айнатадай жылтыр, таза жерде шаш көрінбейді. А...
Сағадағы су ішер, аяқтағы у ішер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында өзеннің сағасында жиналған су таза, ішуге жарамды болатынын, ал аяқ асты...
Атпа, достым, ұларды,
Бұзба тобын олардың,
Тау бұлбұлы солардың,
Мен жырына құмармын.
Бұзба тобын олардың,
Тау бұлбұлы солардың,
Мен жырына құмармын.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдарда ақын табиғаттағы құстарға, әсіресе ұларға қиянат жасамауды өтінеді. Тура мағынасында —...
Екпесең, жер қысырайды,
Күтпесең, көл қысырайды.
Күтпесең, көл қысырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге дән екпесең, ол игерілмей бос қалады; көлге күтім жасамасаң, суы...
Заманды жаратылыс билейді.
**Негізгі мағынасы** «Заманды жаратылыс билейді» деген мақал адамның бәрі өз қалауымен емес, дүниенің өз заңдылығымен,...
Елдің құты белеңде,
Судың құты тереңде.
Судың құты тереңде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, судың да қадірлі, берекелі жерін меңзейді. Тура мағынасында құт-береке биікте,...
Бұтаны паналаған торғай аман қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұтаны паналаған торғай аман қалады деген сөздің тура мағынасы — шағын құс қауіп төнгенде бұтаға ты...
Қақты жердің қадірін құлан білер,
Орман-тоғай қадірін бұлан білер.
Орман-тоғай қадірін бұлан білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің қадірі оны жақсы білетін, соған мұқтаж не соны мекендейтін жанға анық көрінет...
Күн сүйіп, жел үріп.
**Негізгі мағынасы** «Күн сүйіп, жел үріп» деген мақал табиғаттың мейірі мен қаталдығын қатар елестетеді. Тура мағынасы...
Ат айында, бие жылында құлындайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бие құлын тапқанымен, ол белгілі бір уақыттың өтуінен кейін ғана жетіле...
Қылышын сүйретіп қыс келеді.
**Негізгі мағынасы** «Қылышын сүйретіп қыс келеді» деген мақал қыстың қатал, суық, сынаққа толы мезгіл екенін білдіреді...
Тау дарақсыз, жау жарақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тау ішінде дарақ, яғни ағаш болмай тұрмайды; ал жау соғысқа жарақсыз, қ...
Оттың ісі - қуырмақ,
Желдің ісі - суырмақ.
Желдің ісі - суырмақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — оттың әсері нәрсені қуырып, пісіреді, ал желдің әсері құрғақ, жеңіл за...
Көк темір көре өлтірмес.
**Негізгі мағынасы** Көк темір көре өлтірмес деген мақалдың тура мағынасы — суық, қатты темірдің өзі бірден өлімге жеткі...
Адамды аздыратын - дерт,
Жерді аздыратын - өрт.
Жерді аздыратын - өрт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға дерт түссе, оның әлсіреп, күйі кететіні; ал жерге өрт түссе, он...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.