Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
41.4K
Қаралым
255
Орташа
Сұрыптау:
Тау бұлағы сәнді, көл құрағы сәнді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз орнында әдемі, өзіне лайық көрікті болатынын білдіреді. Тау б...
Мейірімдінің көрінен сақта,
Қарсыз қыстың зәрінен сақта.
Қарсыз қыстың зәрінен сақта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тек жақсы ниетке ғана емес, сақтыққа да мән беруі керегін аңғартады. Тура мағынас...
Жердің бақыты тайса,
Су сайға құлайды.
Су сайға құлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жердің берекесі кетсе, одан тарайтын игілік те төмендеп, өз арнасынан ауытқитынын білдіре...
Тұрымтай көз тұндырады,
Қараша қазан қайнатады.
Қараша қазан қайнатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тұрымтайдай кішкентай құс көзге көп түседі, ал қараша айы қазан-қазан қ...
Жел жеріне, жекен суына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық, өз орнында ғана жақсы болатынын білдіреді. Тура мағынасында жел...
Сыр бойы - нұр бойы.
**Негізгі мағынасы** «Сыр бойы – нұр бойы» деген мақал Сырдарияның бойын мекендеген жердің құт-берекесін, көркемдігін ж...
Нұр - Ай сұлулығы,
Су - сай сұлулығы.
Су - сай сұлулығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда әр нәрсенің өзіне тән көркі, өзіне лайық сәні болатыны айтылған. Нұр айды ажарландырып,...
Үркерлі айдың бәрі қыс.
**Негізгі мағынасы** Үркер көрінетін айлардың бәрі қыстың ызғары күшейетін, күн суытып, табиғат тарылып, тіршілікке сақт...
Алманы шөлге ек, салыны көлге ек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал істі өз орнымен, өзіне қолайлы жерде істеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында алма...
Қопалы жерге қонбаңыз,
Өрт шықса үй кетер,
Жар басына қонбаңыз,
Дауыл болса күй кетер.
Өрт шықса үй кетер,
Жар басына қонбаңыз,
Дауыл болса күй кетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды тұрмысқа, қонысқа не істің орнына таңдаулы да қауіпсіз жер таңдауға үндейді. Тура...
Көктем гүлмен көркем.
**Негізгі мағынасы** «Көктем гүлмен көркем» деген мақал көктем мезгілінің сәні мен қадірі гүл ашылғанда ерекше білінеті...
Диқан жауында тыяды,
Балықшы дауылда тыяды.
Балықшы дауылда тыяды.
**Негізгі мағынасы** Диқан өз еңбегін жауын-шашынға қарап жоспарлайды: егіннің өсуі мен өнімнің мол болуы үшін ауа райын...
Таудағы қар - көлдің басы,
Күздегі күйек - төлдің басы.
Күздегі күйек - төлдің басы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы және тіршіліктегі кез келген құбылыстың бастауын көрсетеді. Тауда жатқан қар...
Жылан қуса, жолға қаш,
Бура қуса, жарға қаш.
Бура қуса, жарға қаш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жылан қуып келсе, жол жаққа қаш, ал бура қуса, жарға қарай қаш. Астарлы...
Шөлге шықсаң
шөл екенін біліп шық,
шөл тәңірі - сары атанға мініп шық.
шөл екенін біліп шық,
шөл тәңірі - сары атанға мініп шық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам алыс жолға, ауыр іске немесе қатерлі жағдайға шыққанда, соған лайық дайындалу керег...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.