Жылқыдағы боз айғыр,
Қуып құлын таламас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: боз айғыр өзінен шыққан құлынды қумайды, оған тістеніп, шабуыл жасамайды. Астарлы мағынасы: текті, сабырлы, жаны ізгі жан өз қанынан тарағанға, өзіне жақын адамға жамандық жасамайды, керісінше қорғайды. Яғни, ата-ана баласын, ағайын өз туысын жат көрмей, қамқор болуы керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «боз айғыр» — күшті, текті, үйірін таныған, мінезі орнықты тұлғаның бейнесі. «Құлын» — ұрпақ, бала, өзінен тараған жақын жанның символы. «Қуып таламау» — өшігу, қиянат жасау емес, мейірім мен жанашырлықтың белгісі. Халық жылқы мінезі арқылы адам мінезін танытып отыр: асылдың сынығы асыл, текті адам туғанына кесірін тигізбейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасы мен туыстық қатынаста көп қолданылады. Бір үйдің баласы бір-біріне көмектесіп, ата-ана өз баласына қаталдықпен емес, қамқорлықпен қарауы керек дегенде айтылады. Мысалы, ағасы қиындыққа ұшыраған інісін сыртқа теппей, жұмысына жәрдемдессе, «Жылқыдағы боз айғыр, қуып құлын таламас» деп, туыстық мейірім мен жауапкершілікті еске салады.
Qýyp qulyn talamas.