Жылан жылы жылыс болды,
Жылқы жылы ұрыс болды,
Қой жылы заңғар тоғыс болды.
Jylqy jyly urys boldy,
Qoı jyly zańǵar toǵys boldy.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал-мәтел жыл санаудың әр жылына халықтың өмірдегі түрлі оқиғаларды теліп айтуынан туған. Мұнда тура мағынада жыл атаулары аталады, ал астарлы мағынада әр жылдың адам өміріне, ел тіршілігіне әкелген өзіне тән сипаты көрсетіледі. «Жылан жылы жылыс болды» дегені — ел ішінде жылылық, жұмсақтық, тыныштық басым болғанын аңғартады. «Жылқы жылы ұрыс болды» — кей жылдары елге қиындық, тартыс, қақтығыс келетінін білдіреді. «Қой жылы заңғар тоғыс болды» — береке мен көп оқиғаның түйісіп, маңызды өзгерістер орын алған жылды меңзейді. Яғни мақал уақыттың біркелкі болмайтынын, әр жылдың өз ырыс-сыны барын еске салады.
Образдар мен теңеулер
Жылан, жылқы, қой — жай ғана хайуан атауы емес, халық санасындағы бейне. Жылан — сақтық пен ішкі тыныштықтың, кейде сырлы өзгерістің белгісі. Жылқы — қозғалыс, мінез, шапшаңдық, сонымен бірге дүрбелеңді жағдайдың нышаны. Қой — момындық, бейбіт тірлік, береке мен көпшілікке жақын ұғым. «Тоғыс» сөзі оқиғалардың қиылысып, тағдырдың түйінделген шағын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өмірдің әр кезеңі әртүрлі болатынын айту үшін қолданылады. Мысалы, бір отбасы бір жылы жұмысы жүріп, тыныш өмір сүрсе, келесі жылы денсаулық не қаржы жағынан қиындық көруі мүмкін. Сонда үлкендер: «Әр жылдың өз мінезі бар» деп осы мақалға жүгінеді.