Жылан жалағандай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір нәрсенің тым тегіс, тап-таза, із-түзсіз болып қалғанын білдіреді. Тура мағынада бір затты жылан жалап өткендей әсер қалса, беті жылтырап, еш дақ қалмағандай көрінеді. Астарлы мағынада үйдің іші, ыдыс-аяқ, жер не жол қатты тазартылып, бір кір-кірпіксіз күйге түскенін айтады. Кейде адамға қатысты да қолданылады: біреудің қолынан түк қалмай, бәрі жым-жылас болғанын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы негізгі образ — жылан. Халық танымында жыланның тілімен жалап өткен жері жылтыр, тіпті дымқыл болып көрінеді. Сондықтан «жылан жалағандай» деген тіркес тазалықты ғана емес, шектен тыс сүртіліп, жылтыратылған күйді де көзге елестетеді. Бұл теңеу сөзді қысқа айтса да, әсері күшті бейнеге айналдырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне үй жинау, тазалық немесе бір заттың әп-сәтте тазарып қалуын сипаттағанда айтылады. Мысалы, қонақ күтер алдында анасы бөлмені реттеп, ыдыстарды жуып шыққанда: «Үйдің іші жылан жалағандай болыпты» деп айтуға болады. Мұнда мақтау да, таңданыс та бар.