Жүрген жерде жел қалар,
Көрген жерде ел қалар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жүрген ізі, істеген ісі, айтқан сөзі артында белгі қалдыратынын білдіреді. Тура мағынасында – бір жерден жел соққандай, жүрген адамның да ізі мен ықпалы қалады. Астарлы мағынасында – адам қай ортада жүрсе де, өз мінезі, өнегесі, беделі немесе жаман аты арқылы есте қалады. Яғни, әркімнің өмірдегі ізі бос кетпейді, жақсы болса – абырой, жаман болса – өкініш қалдырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жел» – көзге көрінбейтін, бірақ әсері сезілетін құбылыс. Ол адамның әрекеті қалдыратын белгіге теңеліп тұр. «Жүрген жерде» деген тіркес өмір жолын, араласқан ортаны меңзейді. Ал «ел қалар» сөзі – адам туралы халық жадында сақталатын бағасын білдіреді. Бұл жерде ел – тек жұрт емес, көптің пікірі, қоғамның есі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортада да, жұмыста да, оқуда да жиі қолданылады. Адамның кәсібі, мәдениеті, адалдығы өзінен кейін із қалдырады. Мысалы, мектепте бір мұғалім оқушыларына әділдік пен мейірім үйретсе, ол жылдар өтсе де жақсы атымен есте қалады. Сондықтан бұл мақал жақсы іс жасап, артында жағымды із қалдыруға үндейді.
Kórgen jerde el qalar.