Жүн керек болса, қойды қазанда қырық,
Қой керек болса, мизамда қырық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жүн керек болса, қойды қырыққан дұрыс, ал қойдың күйі мен өсімін ойласаң, оны мизам кезінде қырыққан жөн. Астарлы мағынасы — кез келген істі өз уақытымен, өз ыңғайымен атқару қажет. Асығыстық та, мезгілсіз әрекет те зиян әкеледі. Бір мақсатқа жету үшін соған сай тәсіл таңдау керек: бірде өнімді көбірек алу маңызды болса, бірде түліктің амандығын сақтау маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүн» — тез алынатын пайда, ал «қой» — малдың өзі, яғни негізгі байлық пен тіршілік көзі. «Қазан» мен «мизам» уақыттың, мезгілдің белгісі ретінде берілген. Қазанға қырықса, жүн молырақ түсуі мүмкін, бірақ қойдың жағдайы ескерілуі керек; мизамда қырықса, малға жеңілірек, күтімге қолайлы болады. Осы арқылы халық пайда мен қамқорлықтың арасындағы өлшемді көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал уақытты дұрыс таңдауға, істің нәтижесі мен салдарын салыстыра білуге үйретеді. Мысалы, студент емтиханға бір күн қалғанда емес, алдын ала дайындалса, жақсы нәтиже алады: дәл сол сияқты, шаруаны да дер кезінде істеген ұтымды. Яғни, әр істің өз мезгілі бар, соны таныған адам ұтылмайды.
Qoı kerek bolsa, mızamda qyryq.