Жүйрік атқа жел қамшы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жүйрік атқа жел қамшы дегенде, тура мағынада шапшаң атқа желдің өзі де қамшыдай әсер етеді деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — егер бір іс өз табиғатынан-ақ қарқынды, алға басып тұрса, оны одан әрі жылдамдатудың керегі жоқ. Кейде тым қатты қыстау, асықтыру немесе шектен тыс талап қою істің берекесін кетіреді. Демек, ыңғайы келіп тұрған нәрсеге орынсыз араласу артық.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жүйрік ат» — іскер, қағілез, өзі-ақ ілгерілеп тұрған істің бейнесі. Ал «жел қамшы» — аса қатты үдету емес, қайта табиғи желдің өзі жеткілікті екенін білдіретін әсерлі теңеу. Мұнда аттың шабыс жылдамдығы өмірдегі қабілетті адамға, ал желдің қамшыға теңелуі сыртқы қосымша күштің шарт емес екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал дайын тұрған, өзінен-өзі жақсы жүріп жатқан жұмысты орынсыз мазаламау керек дегенді аңғартады. Мысалы, тәжірибелі қызметкер тапсырманы тез әрі сапалы орындап жатса, басшы оны қайта-қайта қадағалап, шұқылап, асықтыра бермегені дұрыс. Себебі артық қысым жақсы істің ырғағын бұзуы мүмкін.