Жүйелі сөз жүйесін табады,
Жүйесіз сөз иесін табады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің реті мен орнымен айтылуының қаншалықты маңызды екенін білдіреді. Ойы жинақы, сөзі жүйелі адам өз мақсатына жетіп, айтқанын өткізе алады. Ал шашыраңқы, орынсыз, ойланбай сөйлеген сөз ақырында сол сөзді айтқан адамның өзіне зиян келтіріп, беделіне нұқсан келтіреді. Яғни, тілге ие болу — өзіңе ие болу.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүйелі сөз» — ойланып айтылған, орнықты, дәл, қисынды сөз. «Жүйе табу» — тәртіпке келу, өз жолын табу деген ұғым. Ал «жүйесіз сөз» — ретсіз, мәнсіз, артық сөз. Оның «иесін табуы» — сол сөздің салдары айтып тұрған адамға қайта айналып келетінін меңзейді. Халық сөзді тірі күшке теңеп, оның жауапкершілігін ерекше көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста немесе көпшілік алдында сөйлегенде өте орынды. Мысалы, адам ашумен жазған пікірін кейін өзі түсіндіріп, кешірім сұрауға мәжбүр болуы мүмкін. Сондықтан ойды анық, сабырмен, дәл жеткізу — абырой сақтаудың жолы.
Júıesiz sóz ıesin tabady.