Жүгірген ит мал санатпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жүгірген ит малға санатпайды дегені — адам не нәрсеге шамадан тыс ұмтылып, бей-берекет әрекет етсе, оның берекесі болмайды деген ой. Тура мағынасында иттің жүгірісі малды есепке алдырмай, тыныштықты бұзады. Астарлы мағынасында асығыстық, мазасыз қимыл, орынсыз белсенділік істің көзін тапқызбайды. Мұнда сабыр мен байыптың қадірі айтылады: іс дұрыс нәтиже беруі үшін адам сабыр сақтап, оймен әрекет етуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жүгірген ит» — тынымсыз, сабырсыз, ретсіз қимылдайтын адамға берілген бейне. Ал «мал» — береке, ырыс, тыныш тірлік белгісі. Иттің жүгірісі малды санатпайтыны сияқты, орынсыз әбігер де өмірдегі пайдалы істі бытыратып жібереді. Бұл бейне қазақ танымындағы тыныштық, тәртіп, орнықтылық ұғымдарын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал асығып шешім қабылдайтын адамға дәл келеді. Мысалы, жұмыста бір адам жоспарсыз, жан-жаққа жүгіріп, бәрін бірден істемек болады, бірақ соның кесірінен қателік көбейеді. Сол кезде «жүгірген ит мал санатпайды» деп, алдымен ойланып, істі ретімен жасау керегін ескертеді.