Жүгі жеңіл есек жатаған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жүгі жеңіл есек жатаған болады деген сөздің тура мағынасы — арқасына ауыр жүк артылмаған есек майысып, төмен жантая, жатаған көрінеді. Астарлы мағынасы — міндеті аз, жауапкершілігі жоқ, бос жүрген адамның бойында тік мінез, сергектік, жинақылық азаяды. Яғни, адамға еңбек пен жауапкершілік қажет, өйткені іске араласпаған жанның қадірі де, салмағы да болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "есек" — қарапайым еңбек көлігі, тіршілікке қызмет ететін жануардың бейнесі. "Жүгі" — адамның мойнындағы міндет, парыз, еңбек. "Жеңіл" сөзі тек салмақтың аздығын емес, өмірлік жүктің жоқтығын меңзейді. "Жатаған" — еңкіш, аласа, ынжық күйді білдіреді. Осы образ арқылы халық жалқаулық пен босбелбеуліктің адамды төмендететінін тұспалдайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал көбіне жауапкершілігі аз, ісі жоқ адамға қатысты айтылады. Мысалы, оқуын да, жұмысын да шындап қолға алмаған жас жігіт туралы үлкендер: «Жүгі жеңіл есек жатаған» деп, еңбексіз өмір адамның болмысын босаңсытатынын ескертеді.