Жолбарыста бір жігіттің жүрегі,
қырық жігіттің күші бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жолбарыс сияқты айбатты, қайратты жігіттің бойында ерекше күш бар деген сөз. Астарлы мағынасы — нағыз ер азаматтың жүрегі тайсалмайтын, қайсар, намысты болады; ол бір өзі қырық адамның істейтін ісіне татитын жігер көрсетеді. Мұнда күш тек дене қуаты емес, батылдық, тәуекел, рухани беріктік те меңзеледі. Яғни елге тірек болатын адам қиын сәтте мойымай, жауапкершілікті өз мойнына алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жолбарыс» — айбардың, өжеттіліктің, қорқынышсыз мінездің бейнесі. «Бір жігіттің жүрегі» деген тіркес ер адамның ішкі рухын, намысын, қайратын көрсетеді. Ал «қырық жігіттің күші» — оның күші қарапайым өлшемнен әлдеқайда биік екенін білдіретін әсірелеу. Халық мұндай теңеу арқылы ер жігіттің батылдығын асқақтатып, ел қорғайтын, сөзінде тұратын азаматты үлгі етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қиындыққа қайыспайтын, бастама көтеріп, жұртты соңынан ерте білетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, өрт болғанда немесе апат кезінде қорықпай, адамдарға көмектесіп жүрген ерікті жігітке осы сөзді айтуға болады. Ол жалғыз болса да, ісі көпке үлгі болып, үлкен күштің иесі сияқты көрінеді.
qyryq jigittiń kúshi bar.