Жоқтық ұят емес,
Тоқтық мұрат емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өміріндегі байлық пен кедейліктің өлшемін көрсетеді. Тура мағынасында, жоқшылық — адамның қалтасы жұқа, тұрмысы төмен кезеңі, ал тоқтық — қарны тоқ, тұрмысы мол жағдай. Астарлы мағынасы: кедей болу — ұят емес, өйткені ол адамның намысы мен қадірін түсірмейді; ал тоқ, молшылық күй — өмірдің ең басты мақсаты емес. Халық мұнда адамды байлықпен емес, армен, еңбекпен, қанағатпен бағалауды үйретеді.
Образдар мен теңеулер
«Жоқтық» пен «тоқтық» — екі қарама-қарсы өмірлік күйді бейнелейді. Жоқтық адамның таршылық көрген шағын білдірсе, тоқтық молшылық, тойынғандық, береке мағынасын береді. Мақалдағы қысқа қарсы қою арқылы халық дүниеқоңыздықтың емес, рухани мықтылықтың маңызды екенін аңғартады. Яғни адамды биіктететін нәрсе — байлығы емес, еңбегі мен мінезі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табыс аз кезде де жасымай, ұялып-қысылмай еңбек етуге шақырады. Мысалы, жас маман бастапқыда аз жалақы алса да, оны кемшілік көрмей, тәжірибе жинап, алға ұмтылса, осы мақалдың мәні орындалады. Адамға бастысы — адал еңбек, қанағат және намыс.
Toqtyq murat emes.