Жігіт - жерінде, жекен - көлінде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жігіт - жерінде, жекен - көлінде» деген мақал адамның өз орнында, өзіне лайық ортада ғана толық көрінетінін білдіреді. Тура мағынада жігіттің күші мен қасиеті туған жерінде, ел ішінде танылады; ал жекен деген су маңында, өз ортасында өсіп-жетілгенде ғана жайқалып тұрады. Астарлы мағынасы — әр адам өз қабілеті мен мінезіне сай жерде, өзіне ыңғайлы жағдайда жақсы нәтиже береді. Туған орта, үйреншікті тіршілік, таныс жұрт адамның бойындағы жақсы қасиеттерді ашады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жігіт» — тек жас ер адам емес, жалпы қайратты, елге қызмет ете алатын азаматтың бейнесі. «Жерінде» сөзі оның өз елінде, өз жұртында қадірлі болатынын аңғартады. «Жекен» — суда өсетін өсімдік, яғни табиғи ортасынан ажырамаса ғана өсіп-өнетін нәрсе. Бұл образ адам мен табиғаттың байланысын көрсетіп, әркімнің өз мекенінде, өз жағдайында гүлденетінін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды өз қабілетін дұрыс жерде қолдануға шақыру үшін айтылады. Мысалы, ауылда жақсы ұйымдастырушы жігіт қалада өзіне лайық жұмыс тауып, одан да жоғары нәтиже көрсетуі мүмкін. Яғни адамды орта, мүмкіндік және жағдай да өсіреді.