Жер тойынбай ел тойынбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жер тойынбай ел тойынбайды» деген мақалдың тура мағынасы — жерге дұрыс күтім жасалмай, одан мол өнім алынбай, халықтың тұрмысы түзелмейді. Астарлы мағынасы — елдің ырысы мен берекесі ең алдымен жердің құнарымен, оны баптап-игере білуімен тікелей байланысты. Жер — тіршіліктің негізі, сондықтан жерге еңбек сіңірген жұрт қана тоқшылыққа жетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер тойыну» сөзі жердің нәр алып, құнарланып, мол өнім беруін білдіреді. Ал «ел тойыну» — халықтың азық-түлікке, берекелі тірлікке кенелуі. Яғни жер адам сияқты ашықпайды, бірақ оған күтім, еңбек, су, ырыс қажет деген ой бейнелі түрде жеткізіледі. Бұл — табиғат пен адам еңбегінің байланысын көрсететін терең образ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ауыл шаруашылығы, егіншілік, жерді ұқыпты пайдалану туралы айтқанда жиі қолданылады. Мысалы, егер диқан жерді дер кезінде өңдеп, суарып, тыңайтқыш берсе, өнім молайып, ауыл халқының несібесі артады. Сол кезде «Жер тойынбай ел тойынбайды» деп айту орынды.