Жеміссіз ағаш жұтайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жеміссіз ағаш жұтайды деген мақал тура мағынасында: жеміс бермеген ағаштың нәрі кеміп, күтімсіз қалғандай күйге түсуін білдіреді. Астарлы мағынасы — адам да, ел де, іс те нәтижесіз қалса, қадірі төмендеп, еңбегі зая кетеді. Яғни адам өз қабілетін іске жаратып, пайдалы іс тындырмаса, өмірі мәнсіз, еңбегі бос өтеді деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ағаш» — адам не қандай да бір іс-әрекеттің бейнесі. «Жеміс» — сол еңбектің нәтижесі, пайдасы, көрінер қайыры. «Жұтайды» сөзі ағаштың солып, қуаты кеми бастауын көрсетеді. Бұл арқылы халық еңбектің тек қимыл емес, өнім мен нәтиже беретін құндылық екенін аңғартады. Жеміс берген ағаш қалай бағалы болса, пайдасы тиген адам да солай қадірлі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу, жұмыс, кәсіп, шығармашылыққа да қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жылдар бойы мамандық алып, бірақ білімін қолданбаса, тәжірибе жинамаса, оның еңбегі толық ашылмайды. Ал өз ісіне жауапкершілікпен қарап, нәтиже шығарып жүрген адам қоғамға да, өзіне де пайдалы болады.