Желген атқа жел жаңғырық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік ат желе жортып, екпіндеп шапқанда, оның қозғалысы мен дүбірі желмен үндесіп, алыстан әсер береді. Астарлы мағынасы: жүйрік, қарымды, қабілетті адам не істі алып жүрген жан сырт көзге де бірден байқалады. Яғни, ісі мықтының атағы тез тарайды, ал қарқыны бар адамның еңбегі мен беделі өзгелерге жаңғырық болып жетеді. Бұл сөз адамның серпіні, шапшаңдығы, намысы мен қуатын аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «желген ат» — шапшаңдықтың, күш-қуаттың, еркін қозғалыстың бейнесі. «Жел жаңғырық» — дыбыстың, хабардың, әсердің алысқа тарауын білдіретін образ. Екі бейне бірігіп, әрекеті қарқынды адамның ізі де, дабысы да байқалатынын көрсетеді. Қазақ ұғымында ат — тек көлік емес, ердің серігі, мәрттіктің символы. Сондықтан мақал жылдамдықты ғана емес, абырой мен беделдің де елге тез жететінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды еңбегімен, талантымен көзге түскен адамдарға қатысты қолдануға болады. Мысалы, бір жас маман қысқа уақытта өз ісін жақсы меңгеріп, ұжымда бедел жинаса, жұрт оның атын тез айта бастайды. Сондай сәтте «Желген атқа жел жаңғырық» деп, қабілетті адамның жетістігі бірден тарайтынын меңзейді.