Жазда жадырасаң, қыста қалтырайсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жазда шектен тыс жайбарақат болып, қамсыз жүрсең, қыс келгенде қиындыққа тап болып, тоңып қаласың. Астарлы мағынасы: адам бүгінгі жеңілдікке алданып, ертеңгі күннің қамын ойламаса, кейін соның зардабын тартады. Яғни, уақытында еңбек етіп, жинап-теріп, дайындалып жүру керек. Бұл — тек күнкөріс емес, өмірдің жалпы заңы: ертеңгі ауыртпалықты бүгінгі тәртіп пен еңбек жеңілдетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "жаз" — молшылық, мүмкіндік, береке уақыты. Ал "қыс" — таршылық, сын сағаты, қиын кезеңнің бейнесі. "Жадырау" сөзі адамның өз-өзін босаңсытып, барды бағаламауын аңғартады. "Қалтырау" — нақты тоңу ғана емес, дайындықсыздықтың салдарынан болатын қорғансыз күй. Демек, табиғат көрінісі арқылы адам өміріндегі сақтық, ұқыптылық, алдағыны ойлау қасиеті бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ақшаны орынсыз шашпау, уақытты бос өткізбей, ертеңге жоспар құру мағынасында жиі айтылады. Мысалы, студент сессияға дейін сабағын оқымай, кейін қиналса, үлкендер: "Жазда жадырасаң, қыста қалтырайсың" деп ескертуі мүмкін. Бұл сөз әр істі дер кезінде атқарудың маңызын ұқтырады.