Жауынды күні ат көрме,
Айтты күні қыз көрме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі жағдайда асығыс шешім қабылдамауды ескертеді. Тура мағынасы: жауынды күні атты анық көре алмайсың, ал айт, яғни той-мереке кезіндегі қыздың көркі салтанаттың әсерімен ғана байқалады. Астарлы мағынасы: бір нәрсенің шынайы болмысын қиын, қолайсыз не тым сән-салтанатты кезде емес, қалыпты жағдайда байқаған дұрыс. Адамның да, заттың да шынайы қасиеті сыртқы әсер басылғанда анық көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "жауынды күн" — көріністі бұлдырататын, шындықты бүркемелейтін жағдайдың символы. "Ат" — жылқының сәні мен қадірін білдіретін бейне, ал оны жауында көру оның түрін толық тануға кедергі. "Айтты күні" — думан, әсемдік, көңіл күй басым шақ. "Қыз" — сұлулық пен көріктіктің белгісі, бірақ мерекедегі сән оның табиғи болмысын толық ашпайды. Яғни мақал сыртқы көрініске алданып қалмауға үндейді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді адам таңдауда, баға беруде, әсіресе жұмысқа адам алу, серік таңдау, тауар сатып алу кезінде қолдануға болады. Мысалы, біреуді тек мерекедегі шешендігіне қарап емес, күнделікті іс-әрекетіне қарап бағалау керек. Себебі шынайы мінез дәл сол қарапайым сәттерде танылады.
Aıtty kúni qyz kórme.