Жақсының сөзі ақыл шақырады,
Жаманның сөзі ашу шақырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы адамның сөзі ойлануға, сабырға келуге, дұрыс шешім табуға жетелейді дегенді білдіреді. Ал жаман адамның сөзі керісінше, адамның мінезін бұзып, реніш, керіс, ашу тудырады. Яғни, сөздің сапасы айтқан кісінің болмысын көрсетеді: парасатты адам сөзін елге пайда келтіретіндей айтады, ал тәрбиесіз, ашулы адам айналасына зиян тигізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақыл шақырады» деген тіркес сөздің тәрбиелік, жөн сілтеуші күшін білдіреді. Ол адамды сабырға, байыпқа, парасатқа бастайды. «Ашу шақырады» дегені — жаман сөздің ішкі күйді қоздырып, адамды ызаландыратынын көрсетеді. Бұл жерде «ақыл» мен «ашу» бір-біріне қарама-қарсы образ ретінде алынған: бірі — тыныштық пен ойдың, екіншісі — дау мен берекесіздіктің белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында өте өзекті. Мысалы, біреу сын айтса, оны дөрекі емес, байыппен жеткізсе, қарсы адам ойланып қабылдайды; ал келемеж, айқай қосылса, жанжал туындайды. Сондықтан адам сөзіне жауапты қарап, ойын мәдениетті түрде айтуы керек.
Jamannyń sózi ashý shaqyrady.