Жақсыға айтқан тура сөз,
Жасақ тіккен тумен тең.
Жаманға айтқан тура сөз,
Құмға құйған сумен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамға шындықты ашық айту пайдалы, ал жаман адамға қанша тура сөйлесең де, ол сөзді қабылдамайды. Астарлы мағынасы — сөздің әсері адам мінезіне, ниетіне және түсінігіне байланысты. Жақсы кісі әділ сыннан қорытынды шығарып, өзіне пайда етеді. Ал жаман адам ақылды сөзге құлақ аспай, оны далаға жібереді. Сондықтан шындықты айту маңызды, бірақ оны қабылдайтын көңіл де керек.
Образдар мен теңеулер
«Жасақ тіккен тумен тең» дегені — тура сөздің жақсы адамға қуат беріп, бағыт көрсететінін білдіреді. Ту — елді жинайтын, рух беретін нышан. Ал «құмға құйған сумен тең» дегені — жаманға айтылған ақиқаттың зая кететінін, ізсіз жоғалатынын көрсетеді. Құм суын сіңіріп алатыны сияқты, жаман адам да ақылды сөзді бойына сіңірмейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе тәрбие, оқу және жұмыс орнында жиі қолданылады. Мысалы, мұғалім оқушының қатесін ашық айтып түзетсе, ынталы бала оны қабылдап, түзеледі. Ал ескертуге құлақ аспайтын адамға қанша ақыл айтсаң да, пайдасы аз болады. Сондықтан бұл мақал шындықты орнымен айту және оны дұрыс түсіну керек екенін еске салады.
Jasaq tikken týmen teń.
Jamanǵa aıtqan týra sóz,
Qumǵa quıǵan sýmen teń.