Жақсы сөйлесе, аузынан гүл төгілер,
Жаман сөйлесе, аузынан жын төгілер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің адам мінезін, ішкі дүниесін айқындайтынын білдіреді. Жақсы адам жылы, сыпайы, ойлы сөйлесе, оның сөзі тыңдаған жанға гүлдей әсер етіп, қуаныш пен тыныштық сыйлайды. Ал жаман адам дөрекі, ашулы, ащы сөйлесе, оның сөзінен ұрыс-керіс, өкпе мен жамандық сезіледі. Яғни адамды танытатын белгінің бірі — оның тілі мен сөйлеген сөзі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «аузынан гүл төгілер» деген тіркес әсем, жұпар иісті, жұртқа жағымды сөзді бейнелейді. Мұндағы гүл — мейірім, ізет, әдептің нышаны. Ал «аузынан жын төгілер» дегені — ашу, ыза, дөрекілік, зұлым ниет сияқты теріс қасиеттердің көрінісі. Жын — жағымсыз сөздің, жаман ықпалдың символы. Осы екі образ арқылы мақал жақсы сөз бен жаман сөздің арасы жер мен көктей екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында немесе достар арасында сөйлесу мәдениетін еске салады. Мысалы, бір адам әріптесіне қатты сөз айтпай, сабырмен түсіндірсе, мәселе тез шешіледі және сыйластық сақталады. Ал дөрекі сөз дау туғызып, ара-қатынасты бұзады. Сондықтан бұл мақал тілге абай болуға шақырады.
Jaman sóılese, aýzynan jyn tógiler.