Жадағайсыз жан қалмас,
Жаға берсе, тал қалмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жадағай, яғни сырт киімсіз адам болмайды; бір нәрсе жиі жағылса, тал да мүжіліп, азаяды. Астарлы мағынасы: әр нәрсенің өз шегі бар, бір затты да, бір мүмкіндікті де орынсыз, көп пайдалана берсең, оның қадірі кетеді. Адам да, дүние де шамадан тыс қысымға, артық талапқа төзбей, тозады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жадағай» — адамның сыртқы қорғаны, ал «тал» — үнемі отқа жағылып, түгесіле беретін нәрсенің бейнесі. Жадағайсыз жан қалмас деуі өмірде қорғансыз, қажетсіз нәрсе жоқ екенін аңғартады. Ал тал қалмас тіркесі — ұқыпсыздық пен ысыраптың соңы жұтаңдыққа әкелетінін білдіреді. Яғни, образдар арқылы сақтық, үнем және қанағат ойы беріледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ресурсты дұрыс жұмсауға, заттың да, адамның да шама-шарқын білуге үндейді. Мысалы, үйде жарықты, суды, телефон қуатын орынсыз ысырап етсең, ертең қажет кезде жетпей қалады. Сол сияқты, адамға да демалыс пен еңбек тепе-теңдігі керек: тым қатты жүктеме ұзаққа бармайды.
Jaǵa berse, tal qalmas.