Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң, сергек, епті болып қарсы тұру керек. Астарлы мағынасы — өмір өзгерсе, адам да соған сай бейімделіп, ақылын, амалын, сақтығын күшейтуі тиіс. Қарсы ортаға дайын болмай, ескі тәсілмен жүре берсең, ұтыласың.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы түлкі — қулық, айла, алдамшы орта бейнесі. Тазы — аңды алыстан шалып түсетін, жылдам, сезімтал, икемді адам мінезінің символы. Яғни мақал қулыққа қулықпен емес, ақылмен, шапшаң шешіммен жауап беруді меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақал бәсекесі күшті ортада өте орынды қолданылады. Мысалы, жұмыс нарығында жаңа технология шықса, оны меңгермей қалсаң, мүмкіндігің азаяды; ал үйреніп, өзіңді жетілдірсең, алға шығасың. Сондықтан мақал адамды заман талабына сай болуға, сергек ойлап, бейімделе білуге үндейді.