Үре білмеген ит үйіне ұры келтірер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: үре алмайтын ит үйді қорғай алмайды, сондықтан ұрыға тосқауыл бола алмайды. Астарлы мағынасы: өз ісін, отбасын, намысын, құқығын қорғай алмайтын, не қауіпке бейқам қарайтын адам зиян шегеді. Яғни сақтық, батылдық және дер кезінде әрекет ету керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «ит» — күзетші, қорғанның бейнесі. «Үре білу» — ескерту жасау, қарсы тұру, қауіптің алдын алу. Ал «ұры» — сыртқы қауіп, жаман ниет, кесапаттың символы. Үйге ұрының келуі — қорғансыздықтың салдары. Осы арқылы халық «қорғансыз елге, әлсіз адамға зиян оңай тиеді» деген өмірлік шындықты бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал қауіпсіздікке, жауапкершілікке қатысты жиі қолданылады. Мысалы, үй иесі есік-терезесін ашық қалдырып, дабыл жүйесін қоспаса, ұрлыққа жол беруі мүмкін. Сол сияқты жұмыста да өз құқығыңды білмесең, біреу еңбегіңді пайдалануы ықтимал. Сондықтан бұл мақал адамды сергек болуға, өз мүлкін де, абыройын да қорғауға үндейді.