Үйірлі құлан көсемсіз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Үйірлі құлан көсемсіз болмас деген мақалдың тура мағынасы — құлан сияқты үйір болып жүретін аңдарда жол бастайтын, бағыт көрсететін жетекші болады. Астарлы мағынасы — кез келген топ, қауым, отбасы не ел басқарушысыз, ақыл айтушысыз, бағыт беруші адамсыз берекелі іс жүргізе алмайды. Жетекші жоқ жерде ыдырау, абыржу, ортақ мақсаттың әлсіреуі мүмкін. Сондықтан бұл сөз басшының, ұйымдастырушының, жауапты адамның қажет екенін ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үйірлі құлан» — көпшілікке, бір топқа немесе ынтымақпен жүрген жұртқа теңеу. Ал «көсем» — жол көрсететін, шешім қабылдайтын, бәріне бағыт беретін тұлға. Құланның үйірімен жүруі халықтың бір іске бірігіп әрекет етуін бейнелейді. Көсемнің болуы сол бірліктің шашырап кетпей, дұрыс арнада қалуына қажет екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымдық жұмысқа, сынып, отбасы, ауыл не мекеме тіршілігіне қатысты айтылады. Мысалы, еріктілер тобы жиналып, бірақ нақты жетекші болмаса, жұмыс ретсіз жүріп, міндеттер бөлінбей қалады. Сондай кезде «Үйірлі құлан көсемсіз болмас» деп, бастамашы адам мен ортақ тәртіптің қажеті еске салынады.