Тыңдамаса - сөз жетім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — егер біреу айтқан сөзді тыңдамаса, ол сөздің әсері де, пайдасы да болмайды. Астарлы мағынасы — ақыл, кеңес, ескерту, өсиет тыңдалмаса, адам қателікке ұрынады. Сөздің құны оны қабылдаған жерде ғана білінеді. Яғни, тыңдау — түсінудің, үйренудің және дұрыс шешім қабылдаудың алғашқы шарты.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сөз жетім» деген тіркес өте әсерлі образ. Жетім — иесіз, қорғансыз нәрсе. Сол сияқты тыңдалмаған сөз де бағаланбай, аяқсыз қалғандай күй кешеді. Мұнда сөзге адамша күй беріліп, оның қадірі тыңдаушыға тәуелді екені бейнеленеді. Бұл теңеу сөйлеушінің емес, тыңдаушының жауапкершілігін алға шығарады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ата-ана мен бала, мұғалім мен оқушы, басшы мен қызметкер арасындағы қарым-қатынаста жиі қолданылады. Мысалы, мұғалім сабақта маңызды ережені қайта-қайта түсіндірсе де, оқушы тыңдамаса, кейін тапсырманы қате орындайды. Сонда үлкендер: «Тыңдамаса — сөз жетім» деп, тыңдаудың қадірін еске салады.