Тұлпар тулақ болар,
Орта түссе аясы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тұлпардай жүйрік, бағалы ат та дұрыс күтім көрмей, лайықты ортадан айырылса, тулақтай қадірсіз болып қалады. Мақалдың тура мағынасы — жақсы жануардың да жай-күйі мен ортасына қарай күйі нашарлауы. Астарлы мағынасы — адам да өзіне сай ортада өсіп, қолдау көрмесе, қабілеті ашылмай, беделі төмендеуі мүмкін. Яғни, жақсы қасиет тек тумысымен емес, тәрбие, орта және қамқорлық арқылы сақталады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы тұлпар — жүйрік, асыл, бағалы жанды бейне. Ал тулақ — ескі, жарамсыз төсеніш сияқты қадірі кеткен нәрсенің белгісі. Орта түссе аясы дегені — өз орнынан айырылып, лайықсыз жерге тап болса, бағасы кемитінін білдіреді. Бұл екі образ арқылы халық адам қадірінің де ортаға тәуелді екенін өте дәл жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамды дұрыс орта таңдауға, қабілетін бағалайтын жерде болуға үндейді. Мысалы, дарынды оқушы қолдау таппай, тәртібі нашар ортаға түссе, ынтасы азайып, мүмкіндігі толық ашылмай қалуы мүмкін. Сондықтан жақсы орта — таланттың қанат жаюына қажет шарт.
Orta tússe aıasy.