Түйе деген,
Түйеден кейін бетіңе күйе деген.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің орынсыз айтылса, өзіңе кері тиетінін ескертеді. Тура мағынасында біреуге «түйе» деп тиіссең, артынан ол саған «бетіңе күйе» деп жауап қайтарып, намысыңа тиеді. Астарлы мағынасы — адам басқаны кемсітіп, мазақ етсе, өзі де сондай сөз естіп, ұятқа қалуы мүмкін. Сондықтан тілге сақ болып, біреудің ар-намысына тимей сөйлеу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» — ірі, оғаш көрінетін бейне арқылы келемеж сөзді аңғартады. Ал «бетіңе күйе» — бетке жағылған қара дақ сияқты, адамның абыройына түскен кірді білдіреді. Яғни біреуді сөзбен былғау, ақырында өзіңнің де беделіңді түсіреді деген ой бар. Халық осындай қысқа тіркес арқылы сөздің салмағын өте әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды әлеуметтік желіде, көпшілік алдында немесе күнделікті әңгімеде біреуді келемеждеп, артық сөйлеуден сақтандыру үшін қолдануға болады. Мысалы, бір адам әріптесін сыртынан мазақ етсе, кейін сол сөздер чатқа шығып, өзі ыңғайсыз күйге түсуі мүмкін. Сонда үлкендер: «Түйе деген, түйеден кейін бетіңе күйе деген», — деп ескертіп жатады.
Túıeden keıin betińe kúıe degen.