Тегін ағаш тез қасында жатпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тегін, оңай келген нәрсенің қадірі аз болады, ал шын пайдалы дүние бірден табыла салмайды. Мақалдың тура мағынасы — ағаштың кәрі, мықты, жарамды бөлігі оп-оңай жерде жатпайды, оны іздеп, кесіп, әкеліп, еңбектену керек. Астарлы мағынасы — кез келген игілікке, табысқа, білімге, абыройға немесе мол несібеге жеңіл жолмен емес, еңбекпен, төзіммен, ізденіспен жетесің. Адам дайын дүниеге үйір болса, оның бағасын да, дәмін де толық сезінбейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тегін ағаш» — оңай олжа, жайдан-жай келетін пайда; «тез қасында жатпайды» дегені — жақсы нәрсе аяқ астында тұрмайды, оны табу үшін әрекет керек деген ой. Ағаш — өмірдегі пайдалы, берік, қажет нәрсенің бейнесі. Халық ағашты тұрмысқа қажет затпен байланыстырып, еңбектің құнын осылай әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, жақсы маман болу үшін адам тек дипломға сенбей, білім алып, тәжірибе жинап, үнемі еңбек етуі керек. Біреудің дайын жетістігіне қызыққаннан гөрі, өз еңбегіңмен тапқан нәтиже берік әрі қадірлі болады.