Тауып сөйлесең - күміссің,
Таппай сөйлесең - мыссың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзді орнымен, ойлап айту керегін білдіреді. Адам тауып, дәл, қысқа әрі әсерлі сөйлесе, оның сөзі күмістей бағалы болады. Ал орынсыз, дәлелсіз, шала-шарпы сөйлесе, сөзі мыс сияқты құнын жоғалтады. Яғни, адамның беделі де, ойының салмағы да тіл табуынан, сөзді ұтымды қолдануынан көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы күміс — таза, бағалы, жарқыраған, көпке өтімді сөздің белгісі. Ол шешендік, тапқырлық, мәдениеттілік мағынасын береді. Мыс — бағасы төмендеу, қарапайым металл, сондықтан ол ойсыз, жұтаң, әсерсіз сөзді бейнелейді. Бұл салыстыру арқылы халық сөздің сапасын металдың құнымен өлшеп, ойдың тереңдігі мен тілдің сәнін айқын көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе көпшілік алдында сөйлеуде, жұмыста, әлеуметтік желіде пікір жазғанда өте маңызды. Ойды нақты жеткізіп, артық сөзге бармай сөйлеу адамды сыйлы етеді. Мысалы, жиналыста бір қызметкер мәселені қысқа да нұсқа, дәлелмен айтып, шешім ұсынса, оның сөзі тыңдалады. Ал дайындықсыз сөйлеп, негізгі ойды шашыратып жіберсе, сөзі әсерсіз қалады.
Tappaı sóıleseń - myssyń.