Тауына қарай тоғайы,
Шошқасына қарай торайы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның, елдің не ортаның жай-күйі өз негізіне, иесіне, қоршаған жағдайына қарай қалыптасатынын білдіреді. Яғни бір жердің тауы қандай болса, тоғайы да соған сай өседі; шошқасы қандай болса, торайы да соған тартады. Астарлы мағынасы — бала тәрбиесі, орта әсері, адам мінезінің қалыптасуы тікелей тәрбие мен айналаға байланысты. Жақсы ортадан жақсы қасиет, әлсіз ортадан осал мінез шығуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “тау” мен “тоғай” — табиғаттың бір-біріне үйлескен бөліктері. “Шошқа” мен “торай” — тіршілік иесінің үлкені мен кішісі арқылы ұрпақ жалғастығын танытады. Бұл образдар сырттай қарапайым болғанымен, терең ой айтады: үлкен қандай болса, кіші соған ұқсайды. Яғни ата-ана, ұстаз, орта, қоғам — кейінгі буынның айнасы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бала тәрбиесіне, ұжымдағы тәртіпке, тіпті адам мінезіне де қатысты айтылады. Мысалы, бала күні бойы көргенін қайталайды: үйде үлкендер дөрекі сөйлесе, ол да соны бойына сіңіреді; ал ізетті ортада өскен бала сыпайы болады. Сондықтан бұл мақал жақсы тәрбие мен дұрыс ортаның маңызын ескертеді.
Shoshqasyna qaraı toraıy.